حسن حسين زاده شانه چى
131
اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى (فارسى)
حمدانيان مواجه گرديد كه همانند او مدعى مقام امير الامرايى بودند . نزاع بريديان با خليفه و امير الامراء از يك سو و با حمدانيان از سوى ديگر قدرت آنان را به تحليل برد و اختلافات داخلى ميان آنان را برانگيخت . ابو عبد اللّه بريدى در سال 332 ق ، پس از درگيرىهاى سخت با برادرانش درگذشت . « 1 » حضور او در عرصهء وزارت ، تأثير مثبت و سازندهاى بر وضعيت شيعيان و جامعهء شيعه نداشت . وضعيت سياسى آشفتهء اين دوران و درگيرى و نزاعهاى مستمر ميان اميران دربارى ، زمينهء هرگونه فعاليت مفيد و سازنده را از وى سلب كرده بود . از سوى ديگر دليل و مدركى دال بر ارتباط وى و ساير خاندان بريدى با نائبان و وكيلان امام دوازدهم ، يا عالمان و بزرگان شيعه در دست نيست و اين امر ، اين نكته را تقويت مىكند كه عملكرد سياسى وى و خاندانش تأثيرى در بهبود اوضاع سياسى و اجتماعى شيعيان نداشت . ب ) در منصب امير الامرايى امير الامرايى بالاترين منصب دولتى و حكومتى در دستگاه خلافت عباسى بود كه بر كار همهء مقامات و نهادهاى دولتى ، اشراف و نظارت داشت . تأسيس اين منصب به دوران خلافت الراضى باللّه ( خلافت 322 - 329 ق ) مىرسد . او در سال 324 ق ، محمد بن رائق را به اين منصب گمارد و ادارهء تمامى امور مالى و ادارى و نظامى كشور و تعيين عاملان و ديوانيان را در حوزهء اختيارات وى قرار داد و از آن پس نام ابن رائق ، در كنار نام خليفه در خطبهها ذكر مىشد . « 2 » بدين ترتيب امير الامراء همهء امور را به دست گرفت و تا حد زيادى مقام وزارت را تحت الشعاع قرار داد و از وزارت جز نامى باقى نماند . « 3 » تأسيس اين منصب جديد ، به منظور
--> ( 1 ) . مسكويه ، همان ، ج 2 ، ص 8 و ابن اثير ، همان ، ص 409 . ( 2 ) . مسكويه ، همان ، ج 1 ، ص 351 . ( 3 ) . ابن طقطقى ، الفخرى ، ص 383 و ابن خلدون ، العبر ، ج 3 ، ص 839 .